मजकुराकडे जा
Tamir
राष्ट्रीय

एका रुपयाच्या मजुरीपासून जगभरच्या प्रवासापर्यंतचा प्रेरणादायी जीवनप्रवास; दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार बागवान यांची संघर्षगाथा, उदारता आणि समाजसेवेचा वारसा

5 मिनिटांत वाचा

📖 माझे शहर, माझी माणसे

एका रुपयापासून जगापर्यंतचा प्रवास करणारे कणखर व्यक्तिमत्त्व आणि संतस्वभावी माणूस

दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार बागवान

काहीच नव्हते तेव्हा परमेश्वर होता; काहीच नसते तरी परमेश्वर असताच.
माझ्या अस्तित्वानेच मला बुडवले; मीच नसतो तर काय झाले असते?

काही व्यक्तींचे जीवन केवळ परिस्थिती आणि घटनांचा संग्रह नसते, तर त्यांच्या जीवनात एक संपूर्ण काळ, प्रदीर्घ संघर्ष आणि उदात्त विचारांची मोठी कहाणी सामावलेली असते. दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार हाजी मोहम्मद गौस (जे.पी.) यांचे जीवन असेच एक प्रेरणादायी आणि देदीप्यमान उदाहरण होते.

एका सामान्य बागवान कुटुंबात आणि ग्रामीण, आर्थिकदृष्ट्या प्रतिकूल परिस्थितीतून त्यांनी आपल्या जीवनप्रवासाची सुरुवात केली. गरिबी आणि प्रतिकूल परिस्थितीला त्यांनी कधीही आपल्या मार्गातील अडथळा बनू दिले नाही. दृढनिश्चयाला आपली ताकद बनवून आणि ईश्वरदत्त कौशल्यांच्या बळावर त्यांनी केवळ आर्थिक प्रगतीच साधली नाही, तर आपल्या कमाईतील संपत्ती शिक्षण, सामाजिक कल्याण, धार्मिक व आधुनिक शैक्षणिक संस्थांच्या विकासासाठी आणि मानवसेवेसाठी समर्पित केली.

त्यांचे संपूर्ण जीवन या सुवर्णसत्याची साक्ष देते की माणसाच्या प्रवासाची सुरुवात त्याचे अंतिम ध्येय निश्चित करत नाही. सातत्यपूर्ण परिश्रम, उच्च मनोबल, दृढ इच्छाशक्ती आणि परमेश्वरावरील अढळ विश्वास यांच्या बळावर नियतीचे मार्गही बदलता येतात.

पपरी राजा येथून जीवनप्रवासाची सुरुवात

दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार यांचा जन्म 12 मे 1952 रोजी औरंगाबादजवळील ऐतिहासिक पपरी राजा या गावात एका बागवान कुटुंबात झाला. ग्रामीण वातावरण, मर्यादित साधनसामग्री आणि आर्थिक अडचणी यांमुळे बालपणापासूनच त्यांना कष्टाची सवय लागली होती.

या परिस्थितीचा परिणाम त्यांच्या औपचारिक शिक्षणावरही झाला. त्यांना केवळ पाचवीपर्यंतच शालेय शिक्षण घेता आले. मात्र शाळेच्या चार भिंतींबाहेर पडल्यानंतर प्रत्यक्ष जीवन हीच त्यांची सर्वांत मोठी पाठशाळा बनली. परिस्थितीने त्यांना दिलेले अनुभव आणि व्यवहारज्ञान मोठमोठ्या शैक्षणिक अभ्यासक्रमांतही सहज मिळत नाही.

अत्यंत लहान वयातच त्यांनी मजुरी करण्यास सुरुवात केली. त्यांची रोजची मजुरी होती अवघा एक रुपया! पुढे हाच एक रुपया त्यांच्या प्रदीर्घ संघर्षाचा, जिद्दीचा आणि यशाचा प्रतीक बनला.

एक रुपया, पण पर्वताएवढी जिद्द

जवळपास अडीच वर्षे मजुरी केल्यानंतर वयाच्या अवघ्या सोळाव्या वर्षी त्यांनी व्यापाराच्या क्षेत्रात प्रवेश केला.

सायकलवरून प्रवास आणि हंगामी फळांचा व्यवसाय

वयाच्या सतराव्या वर्षी अब्दुल जब्बार साहेबांनी हंगामी फळांचा, विशेषतः मोसंबीच्या व्यापाराचा प्रारंभ केला. पपरी राजा येथून औरंगाबादपर्यंत सायकलवरून अनेक मैलांचा प्रवास करणे, फळांची खरेदी-विक्री करणे आणि प्रामाणिकपणाच्या बळावर व्यवसायाचा पाया मजबूत करणे हा त्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनला होता.

आज त्यांच्या यशाची भव्य इमारत पाहताना आपल्याला तिचे केवळ उंच शिखर दिसते. मात्र त्या इमारतीच्या पायाभरणीत दडलेले वर्षानुवर्षांचे कष्ट, उन्हाची तीव्रता, प्रवासातील अडचणी आणि अखंड परिश्रमांची कहाणी अनेकदा नजरेआड होते. साधनसामग्री अत्यंत मर्यादित होती, भांडवलही अल्प होते; मात्र त्यांच्या जिद्दीला कोणतीही मर्यादा नव्हती.

औरंगाबादमध्ये आगमन आणि व्यवसायाचा विस्तार

सन 1998 मध्ये व्यवसायाचा विस्तार करण्याच्या उद्देशाने ते कायमस्वरूपी औरंगाबाद येथे स्थायिक झाले. येथून त्यांच्या व्यावसायिक प्रवासाला नवी दिशा मिळाली. त्यांचा व्यापार हळूहळू कोलकाता, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, गुजरात आणि दिल्लीपर्यंत विस्तारला.

ज्या व्यक्तीने आपल्या जीवनाची सुरुवात अवघ्या एका रुपयाच्या रोजंदारीवर केली होती, त्याने एवढ्या मोठ्या व्यावसायिक क्षेत्रात स्थान निर्माण करणे ही साधी गोष्ट नव्हती. मात्र त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांत उल्लेखनीय पैलू असा होता की संपत्ती वाढत गेली तसतशी त्यांच्यातील दानशूर आणि संवेदनशील माणुसकीही अधिक समृद्ध होत गेली.

संपत्तीपासून समाजकल्याण आणि मानवसेवेपर्यंत

यशाचे खरे मोजमाप आपण किती कमावले यावर होत नाही, तर समाजाला आपण काय दिले यावर ठरते. हाजी अब्दुल जब्बार यांचे जीवन व्यापाराच्या मर्यादेत न राहता समाजसेवा आणि मानवकल्याणाच्या व्यापक क्षेत्रात विस्तारले.

सन 2006 मध्ये ‘बागवान एज्युकेशन ट्रस्ट’ची स्थापना करण्यात आली. या संस्थेच्या माध्यमातून शेकडो गुणवंत आणि गरजू विद्यार्थ्यांसाठी उच्च शिक्षणाची दारे खुली झाली. या संस्थेच्या सहकार्याने अनेक विद्यार्थी डॉक्टर, अभियंते तसेच विविध क्षेत्रांत यशस्वी व्यावसायिक बनले. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातील मुलींच्या विवाहासाठी मदत करणे आणि विविध सामूहिक कल्याणकारी उपक्रमांमध्ये सहभागी होणे, हीदेखील त्यांची वैशिष्ट्ये होती.

शिक्षण हे केवळ वैयक्तिक प्रगतीचे साधन नसून समाजाच्या सुधारणा आणि अस्तित्वाचा महत्त्वाचा आधार आहे, असा त्यांचा ठाम विश्वास होता. ‘जे.पी. ट्रान्सपोर्ट’, ‘जे.पी. कन्स्ट्रक्शन’ आणि ‘जे.पी. स्कॉलरशिप’ यांसारखे उपक्रम त्यांच्या व्यापक आणि दूरदृष्टीपूर्ण विचारांचे प्रतीक होते.

मशिदींचे बांधकाम आणि धार्मिक बांधिलकी

धार्मिक आणि सामाजिक संस्थांविषयीचे त्यांचे प्रेम कधीही लपून राहिले नाही. मशिदींचे बांधकाम आणि विकास याबाबत त्यांना विशेष आस्था होती. औरंगाबाद येथील प्रसिद्ध ‘मस्जिद मीर जंगू’, लोटा कारंजा येथील बांधकामात त्यांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग होता. उपलब्ध माहितीनुसार, त्यांनी आपल्या वैयक्तिक निधीतून सुमारे वीस मशिदींच्या बांधकामासाठी आणि उभारणीसाठी उल्लेखनीय आर्थिक सहकार्य केले.

याशिवाय बदनापूर येथील मदरसा असो किंवा जामिया काशिफ उल उलूम, मटमटा येथील संरक्षक भिंतीचे बांधकाम असो; धार्मिक आणि शैक्षणिक संस्थांना जमीन उपलब्ध करून देणे तसेच आर्थिक मदत करणे, या कार्यांत ते नेहमीच आघाडीवर असत.

जामिया इस्लामिया काशिफ उल उलूमशी जिव्हाळ्याचे नाते

त्यांच्या जीवनातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि उज्ज्वल अध्याय म्हणजे औरंगाबाद येथील प्रतिष्ठित धार्मिक संस्था जामिया इस्लामिया काशिफ उल उलूमशी असलेले त्यांचे दीर्घकालीन आणि जिव्हाळ्याचे नाते.

सन 2000 मध्ये त्यांची संस्थेच्या व्यवस्थापन समितीवर सदस्य म्हणून निवड झाली. त्यानंतर 2016 पासून अखेरपर्यंत त्यांनी व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष म्हणून संस्थेला मार्गदर्शन आणि सहकार्य केले.

हे नाते केवळ एका प्रशासकीय पदापुरते मर्यादित नव्हते, तर त्यांच्या धार्मिक निष्ठेचे आणि आध्यात्मिक जिव्हाळ्याचे ते प्रतीक होते.

सायकलच्या प्रवासापासून जगभ्रमंतीपर्यंत

पपरी राजा गावातील धुळीच्या रस्त्यांवरून सायकल चालवत प्रवास करणाऱ्या या कर्तृत्ववान व्यक्तिमत्त्वाने पुढे जगाच्या विविध भागांना भेट दिली.

इंग्लंड, फ्रान्स, जर्मनी, नॉर्वे, स्वीडन, रशिया, कॅनडा, सौदी अरेबिया, पॅलेस्टाईन, इजिप्त, मलेशिया, सिंगापूर, अल्जेरिया आणि बांगलादेश यांसह अनेक देशांचा त्यांनी प्रवास केला. त्याचबरोबर त्यांना अनेक वेळा हज आणि उमराह करण्याचे पवित्र भाग्यही लाभले.

त्यांच्या जीवनातील हा किती सुंदर विरोधाभास होता! एका छोट्याशा गावातील मातीपासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास पुढे संपूर्ण जगाच्या क्षितिजापर्यंत पोहोचला. म्हणूनच त्यांच्या जीवनाचे वर्णन करणारे हे शब्द अत्यंत समर्पक ठरतात:

"एका रुपयापासून सुरू झालेली कहाणी, जगापर्यंत पोहोचलेला प्रवास!"

अकस्मात निरोप आणि अनंताचा प्रवास

15 नोव्हेंबर 2026

इन्ना लिल्लाहि व इन्ना इलैहि राजिऊन.

रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026 रोजी मराठवाड्याचे हे देदीप्यमान व्यक्तिमत्त्व, गरिबांचे आधारस्तंभ आणि दानशूर व्यक्तीमत्त्व आपल्यातून कायमचे निघून गेले. त्यांच्या आकस्मिक निधनाने संपूर्ण परिसरात दुःखाची लाट पसरली असून ही हानी दीर्घकाळ जाणवत राहील.

ज्या हातांनी नेहमी इतरांचे अश्रू पुसले, ज्या व्यक्तीने आपले संपूर्ण आयुष्य प्रामाणिकपणा, सन्मान आणि निःस्वार्थ सेवेसाठी समर्पित केले, ती व्यक्ती आज मातीच्या कुशीत चिरविश्रांती घेत आहे. दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार यांचा अंत्यविधी त्यांच्या मूळ गावी पपरी राजा येथे, करमाडजवळ पार पडला.

परमेश्वराच्या चरणी प्रार्थना आहे की त्यांनी दिवंगत हाजी अब्दुल जब्बार यांना पूर्ण क्षमा करावी, त्यांच्या चुका माफ कराव्यात आणि जन्नतुल फिरदौसमध्ये सर्वोच्च स्थान तसेच इल्लीईनचा उच्च दर्जा प्रदान करावा. त्यांच्या कुटुंबीयांना, सहकाऱ्यांना तसेच जामिया काशिफ उल उलूमचे सदस्य, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांना हे दुःख सहन करण्याचे बळ व धैर्य द्यावे.

आमीन, या रब्बुल आलमीन!

लेखक: मिर्झा अब्दुल कय्यूम नदवी
औरंगाबाद, महाराष्ट्र
संपर्क: 9325203227

राष्ट्रीय मधील आणखी बातम्या

सर्व पहा